Prosiect Cydweithredol rhwng Cymru ac Iwerddon


Lansiad Prosiect Porthladdoedd Ddoe a Heddiw yn rhan o Wythnos Cymru a gynhaliwyd yn Nulyn, 11 Mawrth 2020

[Saesneg]

Bu pobl yn symud rhwng Prydain ac Iwerddon ers miloedd o flynyddoedd am resymau yn ymwneud â rhyfel, masnach, crefydd a theulu, ac yn aml fel rhan arferol o fywyd ar yr ynysoedd hyn. Mae’r porthladdoedd ar y naill ochr a’r llall i Fôr Iwerddon yn gyfarwydd â’r hanes. Mae ganddynt gefndir cyffredin o dderbyn a chymathu mewnfudwyr a ddeuai yno i weithio ac o fod, yn aml, yn leoedd lle roedd pobloedd, diwylliannau ac ieithoedd yn dod i gyffyrddiad â’i gilydd. Mae’r ffiniau gwleidyddol wedi newid dros y canrifoedd ond mae’r traddodiad o deithio dros Fôr Iwerddon yn parhau.

Ond a fydd Brexit bellach yn golygu bod cysylltiadau Iwerddon gyda Phrydain yn llacio a’r hanes hir yn cael ei fwrw o’r neilltu? Ynteu a fydd y cynllun arfaethedig o greu ffin yn y môr a diwygio’r trefniadau masnach a thariff yn dod â phorthladdoedd Cymru ac Iwerddon i fri o’r newydd? Wrth inni ystyried y cwestiynau hyn ac edrych ymlaen at flwyddyn o drafodaethau gwleidyddol a diplomyddol, mae prosiect dan arweiniad Coleg Prifysgol Corc, mewn cydweithrediad â Phrifysgol Aberystwyth, Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant a chyngor sir Loch Garman (Wexford) yn mynd archwilio treftadaeth ddiwylliannol y porthladdoedd ar y naill ochr i’r môr.

Mae prosiect Porthladdoedd Ddoe a Heddiw (dan nawdd Cronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop drwy raglen gydweithredu Iwerddon Cymru) wrthi’n casglu’r straeon. Rydym yn awyddus i glywed gan bobl sy’n byw yn neu yng nghyffiniau Caergybi, Abergwaun, Doc Penfro, Porthladd Dulyn neu Rosslare a fyddai’n fodlon rhannu eu gwybodaeth hwy am dreftadaeth ddiwylliannol eu cymunedau. Ar hyn o bryd, mae llawer ohonom yn pasio drwy’r porthladdoedd, boed hynny mewn car neu ar gerdded, heb oedi i feddwl am fywydau a phrofiadau y rheini a aeth o’n blaenau. Gallai datblygu cyswllt dyfnach ac mwy ystyrlon â’r dreftadaeth olygu y bydd rhagor o bobl yn treulio mwy o amser yn y trefi porthladd eu hunain yn ogystal ag arwain at well cyfleon i feithrin twristiaeth ddiwylliannol ac yn y blaen.